Knikkend nagelkruid, Geum rivale L., 1753.htm; Lysichiton americanus Afprinten
Knikkend nagelkruid zal men in niet veel vijverboeken terugvinden, tenzij
in enkele Amerikaanse werken. Nochtans is het een kleinood dat erg lieftallig
staat, zo langs de waterkant. Met speels knikkende knopjes, teder hangende
pastelbloempjes en gekke vruchtdragertjes bekoort het ons keer op keer. Het
is een van die planten die verschillende malen per jaar bloeien. Het gewasje
bloeit langs mijn vijvers in de lente, een paar keer in de zomer en ook nog
eens in de herfst.
In dit artikel:
Het geslacht Geum
Het geslacht Geum bevat een 50-tal soorten doorlevende planten, die wijdverbreid
zijn vooral in de gematigde en koude zones. Het genus behoort tot de rozenfamilie
ROSACEAE
Knikkend nagelkruid (Geum rivale L.) is in onze lage landen een zeldzame,
zeer bedreigde plant. In de flora van 1944 werd hij al gekenmerkt als zeer zeldzaam.
De andere, in onze streken voorkomende, soort uit het geslacht Geum is geel
nagelkruid (Geum urbanum L.) dat veel algemener is en ook gewoon nagelkruid
wordt genoemd. Op sommige plaatsen vindt men eveneens het zeer zeldzame bastaardnagelkruid
(Geum x intermedium Ehr.). Dit is een spontane kruising tussen de twee inheemse
soorten en heeft donkergele bloemen, afstaande kelkslippen en kort gesteelde
vruchtjes. Het bastaardnagelkruid kan weer terugkruisen met de ouderplanten
en daardoor ontstaan zogenaamde bastaardzwermen.
Groei & bloeiwijze
Laat ons eens neerknielen en bekijken hoe de plantjes eruitzien. De rozetten
van knikkend nagelkruid bestaan uit gesteelde, rondachtige, tot 15 cm grote
bladeren die voor tweederde of volledig driedelig zijn. Wetenschappelijk noemt
men ze afgebroken geveerd. De bladlobben zijn grof getand. De bladeren zien
er wat uit als die van aardbeien. De geelachtige roze oranje, wat dof purperbezweemde
bloemen hangen als kleine klokjes aan de vertakte, behaarde bruinrode stengel
en geven met hun bruinrode kelkblaadjes de plant een eigenzinnige sierlijkheid.
De kroonbladeren zien er van buiten roodachtig uit en van binnen eerder geel.
Ze zijn breed omgekeerd eirond en genageld en ze zijn iets korter of iets langer
dan de kelk. Het leuke gewasje wordt tot ongeveer 45 -50 cm, soms 60 cm hoog.
Knikkend nagelkruid bloeit normaal gezien in mei en juni, maar ook
later. Insecten
zorgen voor de bestuiving. Aan het eind van de bloei komen de bloemen overeind.
Vervolgens worden de zaadbundeltjes door een steeltje boven de kelk
uitgetild.
Ook dit is een fraai zicht. De vruchtjes zijn zacht behaard.
In de natuur
Zoals aangehaald is dit vochtminnende plantje in onze contreien nog
nauwelijks in het wild te vinden. Buiten onze landsgrenzen zal men met meer geluk kunnen
zoeken. Knikkend nagelkruid komt in de natuur voor langs oevers, in vochtige
bosjes, op schaduwrijke plaatsen, natte weiden in Europa, Voor-Azië en
Noord-Amerika. Het plantje is meer algemeen in alpenweiden, waar het kan voorkomen
tot op meer dan 2100 m hoogte.
Namen en variëteiten
De
naam geum werd door Plinius gebruikt voor een plant met zwarte, dunne, aromatisch
wortels. Anderen beweren dan weer dan geum komt van geuein (=smaken),
omdat de wortelstok de vroeger erg gegeerde nagelolie bevat. Rivale betekent
beekbewonend. In het Nederlands wordt de plant nagelkruid genoemd omdat de
verse wortel naar kruidnagel ruikt en wellicht ook omwille van het uitzicht
van de bloemen met hun kelkblaadjes als nageltjes. In het Duits wordt de plant
Bach-Nelkenwurz genoemd. In het Engels gebruikt men de naam water avens maar
ook Indian chocolate.
Er werden een aantal variëteiten van knikkend
nagelkruid ontwikkeld, die attractiever zijn dan de wildvorm en vaak herbloeien,
zelfs tot in de late
herfst. Geum rivale ‘Jeannie Ross’ is roze. Geum rivale ‘Lionel
Cox’ geeft eerder zachtgoudgele bloemen, gehouden in bruine bloemkelken.
Geum rivale ‘Leonard (‘s Variety)’ draagt
koperkleurig romig roze-oranje bloemen met gele meeldraden die er juist uitpiepen.
Doordat de
bloem wat klokachtig van vorm zijn is dit een zeer mooie en erg gewilde variëteit.
Geum rivale ‘Alba’ heeft witte bloemen en is misschien
de minst interessante van de variëteiten. De kleur wit is niet erg flaterend
en bij deze vorm knikken de bloempjes minder opvallend dan bij de andere. De
bloemen
van de cultivar Geum rivale 'Salmon Bells' zijn niet echt groot maar deze vorm
heeft als voordeel geen last te hebben van roest op de bladeren.
Langs de vijver
De verzorging is echt eenvoudig. Knikkend nagelkruid wordt veel te
weinig toegepast door vijverliefhebbers. De winterharde,
wat uitstoelende plant gedijt in normaal vochtige tot natte grond. Laat ons
zeggen dat het een ‘vochtminnende
plant’ is, die ook op zijn plaats is op het niveau 0 cm. Halfschaduw
wordt probleemloos verdragen. Knikkende nagelkruiden, en dan zeker de mooie
variëteiten zijn bruikbaar langs de rand van de allerkleinste
waterplasjes.
Vermenigvuldiging gebeurt door (liefst in herfst of lente)
delen van de plantenbasis of door uitzaaiing. De kiemkracht van het zaad kan
wel erg variëren. De
planten hebben er baat bij wanneer ze zo ongeveer om de drie jaar gedeeld worden.
Zij prefereren een vruchtbare bodem.
Voor een maximaal kleureffect kan men Geum in grote groepen aanplanten, die
goed te combineren zijn met sleutelbloemen en hosta’s. Toch kunnen ook
alleenstaande planten erg opvallen. Ze zijn vertederend mooi, met hun lieflijk
hangende hoofdjes in zachte, slechts gedeeltelijk gemengde kleuren.
Geum rivale wordt niet gegeten door konijnen, wat een interessant weetje is
voor degenen die geplaagd worden door deze knaagdieren.
Geneeskracht
Knikkend nagelkruid is een oud geneeskruid maar werd minder gebruikt dan het
gewoon nagelkruid. De naar kruidnagel ruikende wortel bevat een etherische
olie waarvan de werking vooral te danken is aan de aanwezigheid van eugenol.
Dit is een desinfecterende, plaatselijk pijnstillende, maar in grote
hoeveelheden niet ongevaarlijke stof. Gebruik ervan kan tot bedwelmende en levensgevaarlijke
toestanden leiden, waar de patiënt zich gelukkig over het algemeen wel
snel van herstelt. Van eugenol zegt men voorts dat het ongedierte doodt, vooral
luizen.
Als snijbloem
Voor de liefhebbers die bloemschikken: van Geum kan men een boeketje plukken
voor binnen. Het leuke eraan is dat het groeiproces doorgaat. De bloemen hangen
eerst over en zijn donker. Bij het opengaan komen ze rechtop en verbleken,
om te eindigen als een sierlijke groen vruchtbol, bezet met rode haakjes. Elke
dag verandert het tuiltje van kleur en vorm. Het proberen zeker waard. |
Artikels 
